چرخ، گردون و مهمتر آسمان ؛ چرا این نام‌ها؟

آسمان گردون

به نام خداوند گردان سپهر             فروزنده­‌ی ماه و ناهید و مهر(فردوسی)

در میان همه‌­ی اهالی یک زبان، بسیار اندکند کسانی که درباره‌­ی واژه­‌های زبان مادری خود آگاهی داشته باشند؛ اینکه یک واژه چگونه ساخته شده و چرا یک نام را بر پدیده‌­ای نهادند؟ در برخی نام­گذاری‌­ها، آدمیان از شباهت پدیده‌­ای با ابزاری که در زندگی روزمره به کار می‌­بردند، بهره برده و نامی بر آن می‌گذاردند. آیا اندیشیده‌­اید که چرا آبیِ بیکران بالای سرمان را «آسمان، گردون، چرخ» خطاب می­‌کنند؟ ابتدا باید این نکته را بدانیم که در ظاهر، آسمان و ماه و ستاره و خورشید در بالای سرمان در حال چرخش هستند و این نکته در نام­گذاری این پدیده، بسیار کلیدی است.

چرخ
دلیل گزینش این واژه بسیار ساده است. این آبی بیکران، بالای سرمان می­‌چرخد؛ چرخ هم می‌­چرخد؛ بنابراین از روی این شباهت، نام چرخ را به کنایه بر آن گذاشتند.
گردون
این واژه، صفت فاعلی است و به معنای چرخان و گردان و گردنده می‌­باشد؛ بنابراین به عنوان نام چیزی شد که می­‌گردد.
آسمان
زیباترین این نام‌­ها به دید من، آسمان است. این واژه از دو بخش ساخته شده است:
آس + مان. مان پسوند شباهت است و آس، ابزاری است که با آن غلات را آرد می‌‌­کردند و بر سه گونه است:
دستاس که خانگی بود و با نیروی دست می­چرخید، آسیاب که با نیروی آب و آسباد که با نیروی باد.
دستاس
آس می­‌چرخد و آبی بیکران بالای سر نیز می­‌‍چرخد و این شباهت، دلیل این نام­گذاری بوده‌است.
کمی ژرف نگاه کنیم، می­‌بینیم که چرخ و گردون و آسمان همگی بر حالت چرخیدن و گرد بودن دلالت دارند؛ چون فقط یک چیز گِرد، می­‌چرخد و این یعنی که آسمان را گِرد می­‌دانستند.

minifeed-ad

نظر شما چیست؟