چرا ما انسان‌ها به خواب زمستانی نمی‌رویم

خواب زمستانی

معمولاً ما انسان‌ها در زمستان بیشتر از دیگر فصول سال خواب آلود هستیم. این در حالیست که بسیاری از دیگر موجودات پا را فراتر گذاشته و به خواب زمستانی فرو می‌روند. موش‌ها به زیر زمین می‌روند، کلونی خفاش‌ها به غار‌ها پناه می‌برند و خرس‌ها و خارپشت‌ها به لانه‌های خود می‌خزند.

تمام گونه‌های جانوری به خواب زمستانی می‌روند، از حشرات و دو زیستان گرفته تا پرندگان و پستانداران. این رفتار برای آن‌ها جنبه‌های مثبتی به ارمغان می‌آورد. ولی ما انسان‌ها از این نعمت محرومیم. به نظر غیر منصفانه می‌آیند. چرا ما نباید از مزایای خواب زمستانی بهره‌مند شویم؟

برای آنکه بفهمیم چرا این رفتار در سبک زندگی ما انسان‌ها وجود ندارد، بهتر است اول به این سوال پاسخ دهیم که چرا در سبک زندگی دیگر موجودات وجود دارد.

واضح ترین دلیلی که در نگاه اول می‌توان برای آن یافت، مقابله با سرمای زمستان است. خواب زمستانی باعث صرفه‌جویی در مصرف انرژی جانداران می‌شود. در این شرایط بدن فعالیت آرامی خواهد داشت؛ از تعداد نفس‌ها، ضربان قلب و دمای بدن کاسته خواهد شد. نیاز به خواب زمستانی در موجودات، با پدید آمدن شرایطِ جوی و آب و هوایی حس می‌شود. شرایطی که سخت و خشن است و در آن غذایی برای خوردن یافت نمی‌شود؛ چرا که گیاهان رشد خود را متوقف می‌کنند و در چرخش زنجیره غذایی وقفه‌ای حاصل می‌شود. بسیاری از حیوانات در طول فصل گرم تابستان سعی می‌کنند طوری تغذیه کنند و انرژی را در بدن خود به صورت چربی ذخیره کنند که در زمستان طولانی از آن انرژی نهفته در بدن خود بهره ببرند.

لازم به ذکر است که خواب زمستانی در نیمکره شمالی مرسوم تر از نیم کره جنوبی است. بیشتر مناطق نیمکره جنوبی به خط استوا نزدیک‌تر است و بنابراین زمستان‌های معتدل‌تری دارد. اما این قانون الزاماً شامل حال تمام حیوانات نمی‌شود. بعضی از حیوانات که در مناطق گرمسیری زندگی میکنند نیز به خواب زمستانی می‌روند. به عنوان مثال می‌توان به میمون لامور در ماداگاسکار و جوجه تیغی جنوب آفریقا در آنگولا و زیمباوه اشاره کرد.

خواب زمستانی

اما نمونه‌های دیگری هم وجود دارد که نشان می‌دهد خواب زمستانی تنها برای مقابله با سرما نیست. برای مثال بعضی از حیوانات بعد از گذشت سرمای زمستان، تا چند ماه بعد هم به خواب زمستانی خود ادامه داده و در زیر زمین زندگی را سپری می‌کنند. طولانی‌ترین نمونه ثبت شده از خواب زمستانی به ۱۱ ماه می‌رسد؛ یعنی تقریباً کل سال. این در حالیست که زمستان آن منطقه بین ۴ تا ۵ ماه به طول می‌انجامد. پس مشخصاً دلیلی به جز سرما نیز برای این خواب طولانی وجود دارد. دانشمندان بعد از تحقیقاتی در این زمینه دریافتند که دلیل این خواب طولانی، رفتار درختان بومی اروپا است که در بعضی سال‌ها پر بار نیستند. این حیوانات می‌توانند این رفتار درختان را پیش‌بینی کنند و بنابراین تصمیم می‌گیرند تا خواب طولانی تری داشته باشند تا انرژی کمتری مصرف کنند. هرچند آن‌ها با این کمبود غذا می‌توانند کنار آیند، اما کفاف تولید مثل آن‌ها را نمی‌دهد؛ پس ترجیح می‌دهند زیر زمین بمانند. پس تأمین غذا یکی دیگر دلایل خواب زمستانی است.

بعضی دیگر از جانداران هستند که با مخفی شدن از میدان دید پرندگان شکاری، بقای خود را تضمین می‌کنند. در واقع بسیاری از حیوانات کوچک به دلیل شکار شدن، با زندگی وداع می‌کنند. تا همین چند وقت پیش بسیاری بر این باور بودند که خواب زمستانی راه حلی برای صرفه‌جویی انرژی، مقابله با سرما و کمبود غذاست. اما اخیراً دریافتند که بخش اعظمی از این رفتار به دلیل در امان ماندن از حیوانات درنده و شکار شدن است.

خواب زمستانی

اما به راستی کدام دلیل مهم‌تر از بقیه است؟ آنچه مسلم است این است که خواب زمستانی برای حیوانات، یه تغییر روش در سپری کردن زندگی است تا در نهایت به طول عمر بیشتر ختم شود.

هرچند ما دلایلی داریم که نشان می‌دهد موجودات چرا و چگونه این رفتار را از خود نشان می‌دهند. اما با این حال، هنوز نمی‌دانیم این رفتار از چه زمانی شروع شده است. این نظریه وجود دارد که دایناسورهای نزدیک به قطب جنوب برای سپری کردن زمستان سخت، خواب زمستانی داشتند. اما با این حال، خواب زمستانی اثاری در ساختار استخوان‌های حیوانات پدید می‌آورد و در مطالعه‌ای که سال ۲۰۱۱ انجام شد، چنین آثاری را در فسیل‌های دایناسورهای قطب جنوب پیدا نکردند. با این حال عده‌ای از دانشمندان معتقدند خواب زمستانی میلیون‌ها سال قدمت دارد. برای مثال نسل سه دسته اصلی از پستانداران دو پا که در طی پروسه تکامل موفق شدند تکنیک‌های جدیدی از خواب زمستانی را تجربه کنند، از ده‌ها میلیون سال قبل منشعب شده است. بنابراین می‌توان حدس زد شاید حیواناتِ انسان گونه توانایی خواب زمستانی را داشتند.

خواب زمستانی

آنچه مشخص است این است که در حال حاضر ما بعضی از قابلیت‌های کلیدی که خواب زمستانی به آن نیاز دارد را نداریم. به عنوان مثال قلب ما وظیفه دارد به میزان کلسیوم پاسخ دهد و اگر نتواند از پس این وظیفه بر آید نتیجه آن ایست قلبی است. قلب انسان در دمای کمتر از ۲۸ درجه سانتیگراد قادر به مدیریت کردن مقدار کلسیوم نیست و این یکی از چالش‌های ما برای دستیابی به خواب زمستانی است. این در حالیست که قبل حیواناتی که به خواب زمستانی می‌روند می‌تواند در دمای ۱ درجه بالای صفر نیز بتپد. حال سؤالی که پیش می‌آید این است که چرا قلب انسان مانند قلب حیوانات پمپ نمی‌کند؟ سبک زندگی ما شاید یک فاکتور مهم در این زمینه است.

نسل ما انسان‌ها در آفریقا به تکامل رسید، در جایی در عمق استوا که شرایط زندگی پایداری دارد. منظور این است که ما با شرایط سخت زندگی دست به گریبان نبودیم تا بخواهیم به کمک خواب زمستانی از آن گذر کنیم. در واقع نیازی به خواب زمستانی نداشتیم. با این حال وقتی دانشمندان تحقیقات بیشتری در مناطق استوایی انجام دادند دریافتند که تنبل بین ماه‌های دسامبر تا فوریه خواب زمستانی‌ای به مدت ۶۳ ساعت را تجربه می‌کند. این نکته‌ی قابل توجهی به شمار می‌رود، چرا که تنبل از گونه‌ی میمون‌ها است و به نوعی اجداد انسان‌ها به شمار می‌رود. تا قبل از این تمام پستانداران دو پا که خواب زمستانی را تجربه کرده بودند میمون‌های ماداگاسکار بودند، اما این تنبل‌ها در قاره آسیا زندگی می‌کنند.

خواب زمستانی

تمام این‌ها نشان می‌دهد که مناطق گرمسیری شانس ما را برای به تکامل رسیدن در زمینه‌ی خواب زمستانی کاهش داده است. اما این تنها دلیل نمی‌تواند باشد. ما انسان‌ها در رأس زنجیره غذایی قرار داریم. می‌توانیم از خود در برابر شکارچیانی بزرگتر از خودمان دفاع کنیم و هراسی از آن‌ها نداریم. به بیان بهتر، ما هیچوقت برای فرار از شکار شدن، نیازی به خواب زمستانی و پنهان شدن نداشتیم. از طرفی ما جز جانداران بزرگ جثه محسوب می‌شویم. این در حالیست که بیشتر جاندارانی که به خواب زمستانی می‌روند کوچک هستند و میانگین وزن آن‌ها ۷۰ گرم است. اگر به یاد جثه درشت خرس‌ها می‌افتید حق با شماست،‌ اما آن‌ها استثنا هستند، هرچند خرس‌ها نیز به خواب عمیق فرو نمی‌روند. آن‌ها آن خواب زمستانی‌ای که دیگر جانداران تجربه می‌کنند را تجربه نمی‌کنند.

خواب زمستانی می‌تواند مضراتی نیز در پی داشته باشد. به عنوان مثال سیتم ایمنی حیوانات در خواب زمستانی از کار می‌افتد و بدن آن‌ها در خطر برخورد بیشتری با بیماری‌ها است. از طرف دیگر، خواب زمستانی حافظه را ضعیف می‌کند. شاید دلیل حافظه‌ی قوی ما انسان‌ها همین باشد. شاید دلفین‌هایی که هیچگاه به خواب عمیق فرو نمی‌روند به همین دلیل تا این حد باهوش هستند. البته اینطور برداشت نکنید که نخوابیدن برای ما مفید است، ما قبلاً اشاره کردیم که خواب کافی برای بهبود عملکرد حافظه نیاز است. اما خواب بیش از حد هممدت هم می‌تواند مضر باشد.

خواب زمستانی

اما با این حال خواب زمستانی می‌تواند برای ما انسان‌ها منفعت‌هایی نیز داشته باشد. به عنوان مثال اگر فضانوردان بتوانند خواب زمستانی را تجربه کنند، در سفر‌های فضایی نیاز کمتری به مصرف انرژی دارند بنابراین مایحتاج کمتری را باید با خود حمل کنند. از طرف دیگر، فضا نوردان در آن شرایط جوی باید روزانه ۶ ساعت ورزش کنند تا سلامت ماهیچه‌ها تضمین شود و به پوکی استخوان دچار نشوند، حال آنکه اگر در خواب زمستانی باشند سلامت بیشتری خواهند داشت. مورد دیگر این است که وقتی آن‌ها در فضای خارج از جو هستند بیشتر از معرض آسیب‌های تشعشعی قرار دارند و این خطرات می‌تواند منجر به بیماری سرطان شود در حالی که اگر در خواب زمستانی باشند آسیب کمتری متوجه آن‌ها خواهد بود. نمونه‌هایی از این خواب‌های طولانی مدت را در فیلم علمی تخیلی اینتراستلار دیده بودیم.

به هر ترتیب ذهن انسان هیچوقت دست از تکاپو بر نداشته و قصد دارد از مزایای خواب زمستانی در شرایطی که به کمکش آید بهره ببرد. به همین دیل تحقیقات در این زمینه ادامه خواهد داشت و دانشمندان در این مسیر، خود را در ابتدای راه می‌بینند.

منبع

minifeed-ad

پاسخ دادن به n,b لغو پاسخ

  • رضا ۱۹ آذر ۱۳۹۴ , ۳:۴۲ ب٫ظ

    عالی بود.

  • سهراب ۲۰ آذر ۱۳۹۴ , ۱۰:۵۵ ب٫ظ

    خیلی مطلب خوب و علمی بود. مرسی

    • Sandra ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۵ , ۱۱:۲۳ ب٫ظ

      Hola Don JOsé aquí tienes mi abecé:El otro día estuve en el zoo y encontré muchos ane,,les…ArdillasmBuhos,Cerdos,DelfinesaElefantes,Flamincos,Gatos….Había Inmensas Jirafas Kilométricas.Luis,María,Natalia Ñoñeaban Observando Pingüinos.Querían Rastrear Serpientes.También Vieron Webs eXpositivas Y Zamparon.Buenos esto es la última parte no tien mucho sentido porque no se me ocurrían casi palabras con esas letras.Le pido disculpas.Me he saltado la U porque no se me ocurría ninguna palabra y con la X en vez de que la palabra empezara por X contiene la XUn Saludo

    • Dorie ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۵ , ۸:۲۱ ق٫ظ

      But now you need to do something with the vectors, like animate them. (I always wanted to try animating Shana’s face, maybe her eyes closing or eyebrows raising but I never got around to doing it–maybe you’d like to embark on a project like that?) Otherwise the exported &#ce80;v28torࢭ result isn’t much different from the older use of Raster graphics.

  • n,b ۱۶ اسفند ۱۳۹۴ , ۷:۰۱ ب٫ظ

    مطلب خیلی خوبی بود